Schijnzelfstandigheid en het nieuwe uurtarief van 38 euro

In het kort

• Nieuwe grens voor schijnzelfstandigheid: Bij een uurtarief onder de 38 euro geldt straks een 'rechtsvermoeden' van een dienstverband, wat bedoeld is om kwetsbare zelfstandigen te beschermen.

• Verschuiving bewijslast: Als een zzp’er minder dan 38 euro verdient, moet de opdrachtgever voor de rechter bewijzen dat er géén sprake is van een arbeidsrelatie.

• Risico's voor de zzp'er: Wie als schijnzelfstandige wordt gezien, kan fiscale aftrekposten kwijtraken en moet deze mogelijk terugbetalen aan de Belastingdienst.

• Kenmerken van echt ondernemerschap: Je moet zelf je werkwijze bepalen, onderhandelen over je eigen tarief en ondernemersrisico dragen.

• Advies voor versterking: Zzp’ers wordt aangeraden om over eerlijke tarieven te onderhandelen, afspraken goed vast te leggen, voor meerdere opdrachtgevers te werken en tijdig hulp in te schakelen.

Deze veranderingen klinken misschien ingewikkeld, maar ze zijn vooral bedoeld om uitbuiting te voorkomen. Hoe dat er in de praktijk uitziet, blijkt uit het verhaal van Richard.

Casus: Richard en de valkuil van lage tarieven

Richard is schoonmaker en glazenwasser. Hij werkt als zzp’er voor verschillende schoonmaakbedrijven. Tijdens een strategiesessie vraagt hij mij of het verstandig is om over te stappen naar een bv. De omzet was best prima: hij draaide rond de € 100.000 per jaar. De winst laat nog wat te wensen over. Ik begin met doorvragen en het probleem blijkt ergens anders te zitten.

Zijn uurtarief bedraagt slechts 25 euro en hij werkt wekelijks 80 tot 100 uur. Richard mag zijn eigen werktijden niet bepalen. En nu krijgt hij ook nog meer taken, die hij in minder tijd moet afronden.

Bij het aangaan van nieuwe opdrachten krijgt Richard steevast te horen: “Dit is het tarief; voor jou tien anderen.” Hij accepteert het tarief als onderdeel van ondernemerschap.

“Ik dacht dat het erbij hoorde,” legt hij uit. Pas tijdens onze sessie realiseert hij zich dat zijn situatie niets met echt ondernemerschap te maken heeft. Zijn lage tarief, de hoge werkdruk en het gebrek aan zeggenschap wijzen op complete schijnzelfstandigheid.

Mijn reactie is helder: dit gaat niet meer over zelfstandig ondernemen, maar over uitbuiting. Een tarief dat zo ver onder de marktprijs ligt en zoveel uren werken zonder autonomie horen niet bij ondernemerschap.

Analyse vanuit mijn financiële expertise 

Richard staat niet alleen. Veel zzp’ers in de schoonmaak, bouw of zorg zitten in een vergelijkbare spagaat. Ze willen de vrijheid van ondernemerschap, maar zijn afhankelijk van één opdrachtgever en krijgen lage tarieven. Zij denken dat dit erbij hoort. Toch gelden drie basisvoorwaarden voor echt ondernemerschap:

1. je bepaalt zelf hoe je werkt,
2. je onderhandelt je eigen tarief en
3. je draagt ondernemersrisico.

Als een opdrachtgever de werkinhoud en uren bepaalt, gaat het richting dienstverband. Bij controle door de belastingdienst is niet alleen de opdrachtgever de pineut. Maar jij als zzp’ers bent bijvangst en moet mogelijk de fiscale aftrekposten weer terug gaan betalen. Want je bent geen ondernemer volgens de wet.

Wat verandert er in de wet?

Wat verandert er precies? De overheid heeft besloten een deel van de bestaande wetgeving over schijnzelfstandigheid te schrappen en te vervangen door een zelfstandigenwet. Tot die tijd blijft de huidige handhaving gelden: wie werkt als zzp’er maar eigenlijk een werknemer is, kan verwachten dat de Belastingdienst loonheffingen terugvordert bij de opdrachtgever.

Het belangrijkste nieuwe element is het rechtsvermoeden bij een uurtarief tot 38 euro. Dit is vooral bedoeld om laagbetaalde zzp’ers meer bescherming te bieden. Het verplicht opdrachtgevers om bij lage tarieven te bewijzen dat er geen arbeidsrelatie is. Is dat bewijs er niet, dan heeft de zelfstandige recht op loondoorbetaling bij ziekte, ontslagbescherming en pensioenopbouw. Net als bij een gewoon dienstverband.

Pas als de opdrachtgever overtuigend kan bewijzen dat hij een zelfstandige inhuurde, blijft de zzpconstructie overeind. Voor Richard betekent dit dat hij in een sterkere positie komt te staan. Zijn lage tarief en het gebrek aan autonomie zijn signalen dat hij zijn recht kan halen.

Belangrijk om te weten: deze regel is geen verbod op lage tarieven en de Belastingdienst kan dit niet zelf handhaven. Als jij als zzp’er tevreden bent met je tarief en werkomstandigheden, hoef je niets te doen. Maar zit je in een situatie zoals die van Richard en lijkt je werk meer op loondienst, dan geeft deze regel je een extra instrument om je rechten te claimen.

Vijf stappen om je positie als zzp'er te versterken

1. Check je uurtarief en autonomie. Verdien je minder dan 38 euro en bepaal je niet zelf hoe en wanneer je werkt? Dan loop je risico op schijnzelfstandigheid.
2. Onderhandel over een eerlijk tarief. Durf een hoger tarief te vragen. Een tarief onder de nieuwe grens maakt je kwetsbaar en schept verwarring. Onderbouw je prijs met de waarde die je levert en vergelijk met wat collega’s vragen.
3. Leg afspraken vast. Zorg voor een duidelijke overeenkomst waarin staat dat je zelf je werktijden en werkwijze bepaalt. Dit helpt later als er discussie ontstaat over je status.
4. Zorg voor meerdere opdrachtgevers. Bouw een klantenportefeuille op zodat je niet afhankelijk bent van één partij. Meerdere opdrachtgevers tonen aan dat je daadwerkelijk ondernemer bent.
5. Schakel hulp in. Twijfel je over je situatie? Spreek met een jurist of een ondernemerscoach. Zij kunnen je helpen bepalen of je beter in loondienst kunt gaan of je bedrijf moet omvormen.

De belangrijkste les voor zzp'ers

Schijnzelfstandigheid is niet alleen een juridisch onderwerp. Het gaat ook over waardering voor je eigen werk. Richard laat zien wat er misgaat als je je tarief laat bepalen door de opdrachtgever en geen zeggenschap hebt over je uren. De nieuwe regel geeft zzp’ers met lage tarieven meer mogelijkheden om hun recht te halen, maar je hoeft niet te wachten tot een rechter ingrijpt. Door zelf je tarief en positie te herzien, voorkom je dat je in een verkapt dienstverband terechtkomt.

Kies voor jezelf: onderhandel, leg afspraken vast en zoek hulp als je twijfelt. Zo zorg je ervoor dat je bedrijf gezond blijft en je met plezier en vertrouwen kunt blijven ondernemen.

*Tijdens het schrijven van het blog moet het nieuwe wetsvoorstel nog worden goedgekeurd door de kamer.

Janine van Vliet
Geldstroomexpert & Register Businesscoach
Koken met Cijfers